راهنمای شیردهی در هفته‌های اول بعد از زایمان؛ از تعداد دفعات تا نشانه‌های کافی بودن شیر
روزها و هفته‌های اول بعد از تولد نوزاد، یکی از مهم‌ترین و در عین حال پرچالش‌ترین دوره‌ها برای مادر است. بسیاری از مادران در این روزها سؤال‌هایی مانند «نوزادم چند بار باید شیر بخورد؟»، «از کجا بفهمم شیرم کافی است؟»، «چرا هنگام شیردهی درد دارم؟» یا «چه وسایلی شیردهی را راحت‌تر می‌کنند؟» دارند.
شیردهی مهارتی است که مادر و نوزاد به‌مرور با یکدیگر یاد می‌گیرند و طبیعی است که در روزهای اول همه‌چیز کاملاً ساده و بدون چالش پیش نرود. آشنایی با اصول اولیه شیردهی می‌تواند این دوره را آرام‌تر و قابل‌مدیریت‌تر کند.
شیردهی در روزهای اول چگونه است؟
در روزهای نخست پس از تولد، بدن مادر ماده‌ای غلیظ و معمولاً مایل به زرد به نام «آغوز» یا کلستروم تولید می‌کند. مقدار آن زیاد نیست، اما متناسب با نیاز نوزاد در روزهای ابتدایی است.
با ادامه مکیدن نوزاد، بدن مادر برای تولید شیر بیشتر تحریک می‌شود. بنابراین تعداد دفعات شیردهی در روزهای ابتدایی می‌تواند نقش مهمی در شکل‌گیری روند تولید شیر داشته باشد.
نوزاد تازه‌متولدشده ممکن است در روزهای اول بسیار مکرر درخواست شیر داشته باشد و این موضوع لزوماً به معنای کم بودن شیر مادر نیست.
نوزاد چند بار در روز باید شیر بخورد؟
برنامه شیردهی تمام نوزادان دقیقاً یکسان نیست. در هفته‌های اول، بسیاری از نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند حدود ۸ تا ۱۲ مرتبه در شبانه‌روز شیر می‌خورند.
در روزهای ابتدایی حتی ممکن است نوزاد هر ۱ تا ۳ ساعت درخواست شیر داشته باشد. با بزرگ‌تر شدن نوزاد، معمولاً فاصله بین وعده‌ها به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند.
گاهی نیز نوزاد برای چند ساعت پشت سر هم دفعات بیشتری شیر می‌خواهد؛ حالتی که با عنوان Cluster Feeding شناخته می‌شود و می‌تواند بخشی طبیعی از الگوی تغذیه نوزاد باشد.
بهتر است به‌جای تمرکز صرف بر ساعت، به نشانه‌های گرسنگی نوزاد نیز توجه شود.
نشانه‌های گرسنگی نوزاد را بشناسید
گریه معمولاً یکی از نشانه‌های دیرهنگام گرسنگی است. نوزاد قبل از گریه می‌تواند با حرکات مختلف نشان دهد که آماده شیر خوردن است.
بردن دست‌ها به سمت دهان، چرخاندن سر به سمت سینه مادر، حرکت دادن یا لیسیدن لب‌ها و مشت کردن دست‌ها از جمله نشانه‌هایی هستند که می‌توانند نشان‌دهنده گرسنگی باشند.
شناخت این نشانه‌ها کمک می‌کند مادر زمانی شیردهی را آغاز کند که نوزاد هنوز آرام است.
از کجا بفهمیم نوزاد شیر کافی دریافت می‌کند؟
یکی از نگرانی‌های رایج مادران، کافی بودن شیر است. تنها مدت زمانی که نوزاد روی سینه قرار دارد معیار مناسبی برای سنجش دریافت شیر نیست.
شنیده شدن صدای بلع هنگام شیر خوردن، آرام شدن نوزاد بعد از بسیاری از وعده‌ها، افزایش وزن مناسب و تعداد کافی پوشک خیس می‌توانند اطلاعات مفیدی درباره دریافت شیر در اختیار والدین قرار دهند.
CDC همچنین تعداد پوشک‌های خیس و روند افزایش وزن را از معیارهای مهم بررسی دریافت کافی شیر می‌داند. اگر نوزاد خوب شیر نمی‌خورد، دفعات ادرار کم شده یا افزایش وزن مناسبی ندارد، بهتر است وضعیت توسط پزشک یا متخصص شیردهی بررسی شود.
وضعیت صحیح نوزاد هنگام شیردهی
یکی از مهم‌ترین عوامل در راحت‌تر شدن شیردهی، قرارگیری صحیح مادر و نوزاد است.
بدن مادر باید تا حد امکان راحت باشد و شانه‌ها و دست‌ها تحت فشار قرار نگیرند. سر و بدن نوزاد نیز بهتر است در یک راستا قرار داشته باشند و بدن او نزدیک بدن مادر باشد.
هنگام گرفتن سینه، دهان نوزاد باید به اندازه کافی باز شود تا اتصال مناسبی ایجاد شود. وضعیت نامناسب می‌تواند باعث درد نوک سینه و دشوارتر شدن انتقال شیر شود.
استفاده درست از بالش یا کوسن نیز می‌تواند فشار روی دست‌ها، گردن و کمر مادر را کمتر کند.
درد هنگام شیردهی طبیعی است؟
حساس شدن نوک سینه در روزهای ابتدایی ممکن است اتفاق بیفتد، اما درد شدید، مداوم، ترک‌خوردگی یا خونریزی را نباید صرفاً بخشی طبیعی از شیردهی در نظر گرفت.
یکی از دلایل رایج درد نوک سینه، اتصال نامناسب دهان نوزاد به سینه است. اصلاح وضعیت قرارگیری نوزاد در بسیاری از موارد می‌تواند به کاهش مشکل کمک کند.
اگر درد ادامه پیدا کند یا نوک سینه دچار زخم، ترک یا خونریزی شود، بهتر است مادر از ماما، پزشک یا متخصص شیردهی کمک بگیرد.
چه وسایلی می‌توانند شیردهی را راحت‌تر کنند؟
در کنار یادگیری روش صحیح شیردهی، انتخاب چند وسیله کاربردی می‌تواند شرایط را برای مادر راحت‌تر کند.
بالش شیردهی می‌تواند به قرار گرفتن بهتر نوزاد و کاهش فشار روی دست و کمر کمک کند. پد سینه برای جذب نشت شیر کاربرد دارد و لباس یا سوتین مناسب شیردهی نیز دسترسی مادر را ساده‌تر می‌کند.
بسته به شرایط مادر، وسایلی مانند:
ظروف مناسب نگهداری شیر و برخی محصولات مراقبتی نیز می‌توانند کاربردی باشند.
برای آشنایی کامل‌تر با این محصولات می‌توانید مقاله «۱۰ وسیله ضروری برای شیردهی راحت‌تر بعد از زایمان» را مطالعه کنید.
استراحت و راحتی مادر را فراموش نکنید
شیردهی در هفته‌های اول می‌تواند بخش قابل‌توجهی از شبانه‌روز مادر را درگیر کند. به همین دلیل بهتر است قبل از شروع هر وعده، مادر وضعیت راحتی برای نشستن یا دراز کشیدن انتخاب کند و وسایل مورد نیاز خود را نزدیک دست قرار دهد.
یک بطری آب، دستمال، بالش مناسب و وسایل ضروری نوزاد را می‌توان در یک سبد کوچک کنار محل همیشگی شیردهی قرار داد تا مادر مجبور نباشد هر بار برای پیدا کردن وسایل از جای خود بلند شود.
چه زمانی باید برای شیردهی کمک تخصصی بگیریم؟
اگر نوزاد به‌سختی سینه را می‌گیرد، هنگام مکیدن مرتب جدا می‌شود، صدای بلع شنیده نمی‌شود یا تعداد پوشک‌های خیس کمتر از انتظار است، بهتر است شرایط بررسی شود.
درد شدید و ادامه‌دار مادر، ترک یا خونریزی نوک سینه و نگرانی درباره افزایش وزن نوزاد نیز از مواردی هستند که بهتر است درباره آن‌ها با پزشک، ماما یا متخصص شیردهی مشورت شود.
کمک گرفتن در روزهای ابتدایی می‌تواند از ادامه پیدا کردن بسیاری از مشکلات شیردهی جلوگیری کند.
جمع‌بندی
هفته‌های اول شیردهی برای مادر و نوزاد یک دوره یادگیری مشترک است. نوزاد باید روش مکیدن و گرفتن صحیح سینه را یاد بگیرد و مادر نیز به‌مرور نشانه‌های گرسنگی، سیری و الگوی تغذیه کودک خود را بهتر می‌شناسد.
توجه به وضعیت صحیح نوزاد، شیردهی بر اساس نیاز کودک، بررسی نشانه‌های دریافت کافی شیر و فراهم کردن محیطی راحت برای مادر می‌تواند این دوره را ساده‌تر کند.
